An diofar eadar na mùthaidhean a rinneadh air "Siostam Eadar-nàiseanta nan Aonadan"

Chaidh 630 baidht a chur ris ,  2 bhliadhna air ais
sgioblachadh is iomraidhean
b (→‎Ceanglaichean a-mach: All info is kept in Wikidata, removed: {{Link GA|en}} using AWB (10903))
(sgioblachadh is iomraidhean)
Anns a’ bhliadhna [[1960]], dh’aontaich an 11mh Comhairle Ginearalta air Cuideaman agus Tomhaisean ris an ainm '''Système International d'Unités''', 'sa Ghàidhlig: '''Siostam Eadar-nàiseanta nan Aonadan''', agus ris a’ ghearr-sgrÌobhadhsgrìobhaidh eadar-nàiseanta '''SI''' , airson an siostam de aonadan-thomhais practigeachd a chaidh air mhòladhmholadh leis a’ chomhairle.
 
Tha an SI steidhichtestèidhichte air seachd bun-aonad. Air barrachd na bun aonadan, dh’aontaich an 11mh Comhairle Ginearalta, riaghailtean airson ro-ainmean, airson aonadan-leasaichte, agus airson gniomhangnìomhan eile.
== Na Bun Aonadan ==
Is àlach de aonadan sàr-sònraichteshònraichte, a tha anns an seachd bun-aonad. Gabhar, le abhaisteasàbhaisteas, gu bheil gach bun-aonad a’ tomhais bun-feart a tha neo-eisimileacheisimeileach ri cachcàch air taobh seoladhseòladh. Is iad na bun-aonadan : Am '''Metre''' (m), and '''Cilogram''' (kg), an '''Diog''' (d), An '''Ampere''' (A), An '''Ceilbhin''' (K) Am '''Mól''' (mol) agus an '''Càindeile''' (Cd).
* am '''meatair''' (m), 's an t-aonad de fhaide a tha anns an [[meatair]].<ref>{{iomradh lìon | url = http://anseotal.org/results.jsp?query=metre | tiotal = metre | foillsichear = An Seotal | ceann-là_inntrigidh = 2018-03-25}}</ref> Is meatair an astar a shuibhalas gàth sholais, ann an falamhantas, re dail tím de 1/299 792 458 de diog.
* an '''cileagram''' (kg), 's an t-aonad de thomad a tha anns an cileagram.<ref>{{iomradh lìon | url = http://anseotal.org/results.jsp?query=kilogram | tiotal = kilogram | foillsichear = An Seotal | ceann-là_inntrigidh = 2018-03-25}}</ref> Tha màs a’ chileagram co-ionnan ri màs den ro-shamhuil eadar-nàiseanta.
* an '''diog''' (d), 's an t-aonad de thìm a tha anns an diog.<ref>{{iomradh lìon | url = http://anseotal.org/results.jsp?query=diog | tiotal = diog | foillsichear = An Seotal | ceann-là_inntrigidh = 2018-03-25}}</ref> Is diog an dail thìm rè 9 192 631 770 dail den rèididheachd saoraichte le atam de [[caesium]]-133, agus an atom an iompachadh eadar dà inbhe haidhper-mìn de a bhun-stàid.
* an '''ampere''' (A), 's an t-aonad de sruth-dhealanachd a tha ann an ampere. Is e a tha anns an Ampereampere an sruth-dhealain cunbhalach a bhiodh, nan ro e na srùthadhsruthadh tro dà teud direachdìreach, de tar-raoin neo-mheudachd, , de fàd eicriochte, co-shinteshìnte le astar de 1 metremeatair eadarra agus suidhichte ann an falmhantas, ag aobharachadh forsa eadar an dà theud co-ionnan ri 2 x 10<sup>-7</sup> Newton air gach metremeatair nana' fhàidfhaide.
* an '''kelvin''' (K), 's an t-aonad teasad teas-eòlach a tha anns an Kelvin. Is e a tha anns an Cheilbhin ceum de teasad teirmidinimiciúilteas-eòlach co-ionnan ri 1 / 273.16 de an teasad teirmidinimiciúilteas-eòlach aig am pungpuing tri-staideachd de dh'uisge.
* am '''mòl''' (mol), 's an t-aonad uimhir a tha ann am mòl.<ref>{{iomradh lìon | url = http://faclair.info/ViewEntry.aspx?ID=0B4C15BE363250BD8E82216D89C7382F | tiotal = mòl | foillsichear = Am Faclair Beag | ceann-là_inntrigidh = 2018-03-25}}</ref> Is uimhir de stuth a tha ann an mòl, le àireamh de bun-mirean co-ionnan ris an àireamh de dh'ataman a tha ann 0.012 cileagram de [[carbon|charbon]]-12. Nuair a thèid cleachdadh air an mòl, b’fheudar do na bun-mirean a bhi sònraichte, faodar bun-mhirean na cuise a bhi àdamhan, moileiciuilean, ionan, éileactronan, neo buidhnean-mirean sonraichte le na mírean sin.
* an '''candela''' (Cd), 's an t-aonad de soillearad a tha ann an candela. Is e a tha anns a’ Chaindeilechandela, an dlùths-sholais, ann an rian ainmichichte, bho mathair-sholais a sgaoileas reideachd mhonocrómatachd aig minigead de 540 x 10 <sup>12</sup> Hertz, agus le dluths-reideachd anns an rian sin de 1/683 Bhattuat air an stereidean.
 
Tha na aonadan-leasaichte cruthaichte as bun-aonadan co-cheangailte. Tha cruth de gach aonad-leasaichte a reir an cairdeas ailseabrachd eadar a bhun-fheartan.
Is àlach de aonadan sàr-sònraichte, a tha anns an seachd bun-aonad. Gabhar, le abhaisteas, gu bheil gach bun-aonad a’ tomhais bun-feart a tha neo-eisimileach ri cach air taobh seoladh. Is iad na bun-aonadan : Am '''Metre''' (m), and '''Cilogram''' (kg), an '''Diog''' (d), An '''Ampere''' (A), An '''Ceilbhin''' (K) Am '''Mól''' (mol) agus an '''Càindeile''' (Cd).
Joule* an '''joule''' (J) : Is aonad-luith a tha anns an [[Joule]].
* an t-'''uat''' (W): Is aonad [[cumhachd]] a tha anns an [[uat]].<ref>{{iomradh lìon | url = http://anseotal.org/results.jsp?query=watt | tiotal = watt | foillsichear = An Seotal | ceann-là_inntrigidh = 2018-03-25}}</ref>
 
Tha ainmean (agus comharraidhean) sònraichte ri na h-aonadan-freumhaichte bu cudthromach. Far a bheil ainm sònraichte do aonad-freumhaichte, faodar don ainm is comharra a bhi cleachdacleachdadh an tuairsgeulan agus mar phàirt de aonadan ro-leasaichte.
Tha na aonadan-leasaichte cruthaichte as bun-aonadan co-cheangailte. Tha cruth de gach aonad-leasaichte a reir an cairdeas ailseabrachd eadar a bhun-fheartan.
 
Tha ainmean (agus comharraidhean) sònraichte ri na h-aonadan-freumhaichte bu cudthromach. Far a bheil ainm sònraichte do aonad-freumhaichte, faodar don ainm is comharra a bhi cleachda an tuairsgeulan agus mar phàirt de aonadan ro-leasaichte.
Chan eil an [[SI]] na shiostam reoithtereòite, ach theidthèid a leasachadh gu leantainneach mu choinneamh sàr-fheuman tomhais de shaidheans agus [[teicneòlas]].
 
== Na Bun Aonadan ==
 
'''Meatair m'''
 
Is an t-aonad de Fàd a tha anns an [[meatair]].
 
Is meatair an astar a shuibhalas gàth sholais, ann an falamhantas, re dail tím de 1/299 792 458 de diog.
 
'''Cilogram Kg'''
 
Is an t-aonad de Màs a tha anns an Cilogram.
 
Tha màs a’ Chilograim co-ionnan ri màs den ro-shamhuil eadar-naiseanta.
 
'''Diog s'''
 
Is an t-aonad de Tím a tha anns an diog.
 
Is diog an dail tím ré 9 192 631 770 dail den reideachd saoraichte le adamh de Caesium 133, agus an adhamh an iompachadh eadar dà inbhe haidhper-mìn de a bhun-stàid.
 
'''Ampere A'''
 
Is an t-aonad de Srùth-Dhealanachd a tha ann an Ampere.
 
Is e a tha anns an Ampere an sruth-dhealain cunbhalach a bhiodh, nan ro e na srùthadh tro dà teud direach, de tar-raoin neo-mheudachd, , de fàd eicriochte, co-shinte le astar de 1 metre eadarra agus suidhichte ann an falmhantas, ag aobharachadh forsa eadar an dà theud co-ionnan ri 2 x 10-7 Newton air gach metre nan fhàid.
 
'''Ceilbhin K'''
 
Is an t-aonad teasad teirmidinimiciúil a tha anns an Ceilbhin.
 
Is e a tha anns an Cheilbhin ceum de teasad teirmidinimiciúil co-ionnan ri 1 / 273.16 de an teasad teirmidinimiciúil aig am pung tri-staideachd de uisge.
 
'''Mól mol'''
 
Is aonad uimhir a tha ann am Mól
 
1. Is uimhir de stugh a tha ann an mól, le aireamh de bun-mirean co-ionnan ris an aireamh de àdamhan a tha ann 0.012 cilogram de Carbon 12.
 
2. Nuair a theid cleachdadh air an mól, b’fheudar do na bun-mirean a bhi sonraichte, faodar bun-mhirean na cuise a bhi àdamhan, moileiciuilean, ionan, éileactronan, neo buidhnean-mirean sonraichte le na mírean sin.
 
'''Càindeile Cd'''
 
Is an t-aonad de soillearad a tha ann an Càindeile
 
Is e a tha anns a’ Chaindeile, an dlùths-sholais, ann an rian ainmichichte, bho mathair-sholais a sgaoileas reideachd mhonocrómatachd aig minigead de 540 x 10 12 Hertz, agus le dluths-reideachd anns an rian sin de 1/683 Bhatt air an stereidean.
 
== Aonadan Leasaichte ==
 
Tha ficheadan de aonadan-leasaichte anns an t-Système International. Tha cuid dhaibh ri lorg anns an earann seo.
 
Joule (J) : Is aonad-luith a tha anns an [[Joule]].
 
Bhatt (W): Is aonad [[Cumhachd]] a tha anns an [[Bhatt]].
 
== Ceanglaichean a-mach ==
* [http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/ BIPM brochure] (Iomradh SI )
 
== Iomraidhean ==
<references/>
[[Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair]]
[[Roinn-seòrsa:Teicneòlas]]
9,020

deasachadh