An diofar eadar na mùthaidhean a rinneadh air "Nicolaus Copernicus"

Chaidh 18 baidhtichean a chur ris ,  11 bhliadhna air ais
b
robot Adding: an:Nicolau Copernico; cosmetic changes
b (robot Modifying: jbo:nikolaus.kopernikus)
b (robot Adding: an:Nicolau Copernico; cosmetic changes)
[[ImageFile:Nikolaus Kopernikus.jpg|thumb|right|250px|Nicolaus Copernicus]]
 
B’ e '''Nicolaus Copernicus''' a’ chiad reul-eòlaiche anns [[an Roinn Eòrpa]] a sgrìobh teoiric phuncail mu [[siostam-na-greine|An Crios-grèine]]. Dh’fhoillsich e an leabhar:
''De revolutionibus orbium coelestium'' (''A thaobh Cuairtean nan Cruinne Speurach''). Canar gun do thòisich [[reul-eòlas]] ann an nòs ùr air sgàth an leabhair sin.
 
== Beatha Chopernicus ==
Rugadh Nicolaus Copernicus air 19mh [[Gearran]], [[1473]] ann an Thorn, Rìoghachd [[Pòlainn|Phòlainn]] (1385-1569) anns an t-seann dùthaich, A' Phruis. Eadar 1491 is 1494 bha e a' dol gu [[Oilthigh Jagiellonian]] ann an Kraków. An uair sin chaidh e don [[Eadailt]]. An toiseach bha e ann an [[Oilthigh Bhologna]], far an do dh’ionnsaich e [[lagh]] agus [[reul-eòlas]]. An dèidh sin, chaidh e gu [[Oilthigh Padua|Oilthigh Phadua]], far an do dh’ ionnsaich e a bhith na dhotair.
Chuir e an cuid as motha den bheatha aige seachad ann an Frombork/Ermland ri taobh a' [[Muir Baltach|Mhuir Baltach]]. Bha e ag obair mar fhear-lagha, dotair, luchd-obrach clèireil, riaghladair, neach-chomhairle agus neach-rèite.
 
== Siostam heliocentric ==
[[ImageFile:geoz_wb_en.jpg|thumb|300px|right|Siostam geocentric (sios), Siostam grian-mheadhanach (gu h-àrd)]]
 
Anns an [[16mh linn]] bha am mòr-shluagh agus an [[Eaglais Caitligeach]] den bheachd gun robh [[an Saoghal]] ann am meadhan [[fànais]] (Siostam cruinn-meadhanach). Ach bho àm gu àm nochdadh beachdan eile: Is dòcha gur e [[a' ghrian]] a th' aig crìdhe fànais (siostam grian-mheadhanach).
Mar sin dheth, cha robh na beachd-smaointean aig Copernicus cho ùr sin. Bha reuladairean a’ sgrìobhadh mu dheidhinn bho chionn linntean:
*reuladairean às [[na h-Innseachan]], m.e.: duilleagan Vedic Sanskrit a chaidh a sgrìobhadh ann an 9mh neo 8mh linn ro Chrìosda
* às [[a' Ghrèig]], m.e: Aristarchus à Samos, mu 270 ro Chrìosda
*às an [[Ear Meadhanach]], m.e: Ibn al-Haytham às [[Iorac]], (965-1039).
Chuala Copernicus mun t-siostam Greugach nuair a bha e anns an Eadailt. Rinn e rannsachadh airson faighinn a-mach mu ghluasad nam planaidean.
Mar sin dheth, b’ e Copernicus a' chiad reul-eòlaiche aig an robh siostam [[matamataig]]each gu math mionaideach mu heliocentrism. Thuirt esan gu bheil a’ ghrian anns an aon àite agus gu bheil [[an Saoghal]] agus na [[planaidean]] eile a’ cuartachadh na grèine. Rinn Kepler obair a bharrachd air an t-siostaim sin. Ach b' e [[Galileo]] am fear a chaidh le teoiric Chopernicus an aghaidh na h-Eaglaise Caitligich (1610-1633).
 
== An leabhar ==
[[ImageFile:De revolutionibus orbium coelestium.jpg|thumb|''Nicolai Copernici Torinensis De Revolutionibus Orbium Coelestium, Libri VI'' - ''On the Revolutions of the Heavenly Spheres, le [[Nicolaus Copernicus]] à Torin, sia leabharaichean'' 1566)]]
 
Ann an [[1510]] sgrìobh Copernicus leabhar beag '''''Commentariolus''''' (''Litte Commentary''), anns an do thug e seachad na beachdan ùra aige. Thòisich e air sùil gheur a chumail air gluasad nam planaidean airson a dhèanamh cinnteach gun robh an teoiric aige ceart. Bha e ag obair gu math cruaidh fad bliadhnaichean agus chruinnich e na smaointean aige ri chèile ann an leabhar ''De revolutionibus orbium coelestium'' (''A thaobh Cuairtean nan Cruinne Speurach''). Ach bha Copernicus ro dhiùid an leabhar aige fhoillseachadh.
Ann an [[1539]] thachair e ri Georg Joachim Rheticus, (sgoilear [[Mhelanchthon]] agus ollamh matamataig à [[Wittenberg]]). Chunnaic Rheticus dè cho math 's a bha an leabhar agus thug sin misneachd do Chopernicus. Mu dheireadh thall, dh' aontaich Copernicus an leabhar a chlo-bhualadh. Bha e deiseil dìreach mus do chaochaill e air 24mh [[Cèitean]], [[1543]] ann an Frombork.
 
== Ceanglaichean a-muigh ==
*[http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/ MacTutor History of Mathematics archive], Duilleagan fior-mhath le John J. O'Connor agus Edmund F. Robertson. Tha iad ag obair ri chèile le [[Oilthigh Chill Rìmhinn]] ann an [[Alba]].
*[http://www.gutenberg.org gutenberg.org; Duilleag ''Project Gutenberg'']
*[http://www.bj.uj.edu.pl/bjmanus/revol/titlpg_e.html De Revolutionibus, autograph manuscript] — Full digital facsimile, Jagiellonian University
*[http://digital.lib.lehigh.edu/planets/cop.php?num=F.1&exp=false&lang=lat&CISOPTR=0&limit=cop&view=full De Revolutionibus, 1543 first edition] — Full digital facsimile, Lehigh University
*[http://www.hps.cam.ac.uk/starry/coperastrol.html Copernicus and Astrology] anns an [[Oilthigh Chambridge]]
*[http://plato.stanford.edu/entries/copernicus/ Stanford] Encyclopedia of Philosophy entry
*[http://www.frombork.art.pl/Ang01.htm Taigh-taisgaidh Chopernicus] ann am Frombork
 
 
[[af:Nicolaas Copernicus]]
[[als:Nicolaus Copernicus]]
[[an:Nicolau Copernico]]
[[ar:نيكولاس كوبرنيكوس]]
[[arz:نيكولاوس كوبرنيكوس]]
24,367

deasachadh